3. MAATSCHAPPELIJK WERK

3.1 Probleemstelling

3.1.1 Contacten met de burgermaatschappij
Vermits de Voyageurs en de Zigeuners de maatschappij beleven in een tweedeling tussen ‘wij’ (= de mensen van de wagens) en ‘zij’ (= de burgers) ligt het voor de hand dat de instellingen van de burgermaatschappij weinig aantrekkingskracht op hen uitoefenen. Zij zullen er zich wel toe wenden als het hen een direct en voelbaar voordeel biedt (bv. een vervangingsinkomen).
We moeten echter vaststellen dat deze diensten en hun beambten dikwijls niet voldoende vertrouwd zijn met de woonwagenbewoners. Hierdoor kunnen ze een afwijzende, controlerende of bevoogdende houding aannemen die onze doelgroep al te vaak doet afknappen.
Dit negatief gevoel wordt bij de Voyageurs en Zigeuners nog versterkt door hun nog hoge graad van analfabetisme en het niet vertrouwd zijn met de ingewikkelde formulieren, procedures en reglementen.

3.1.2 Maatschappelijke kwetsing
De maatschappelijke kwetsing laat zich reeds sinds generaties voelen op alle vitale maatschappelijke sectoren.
Alhoewel de woonwagenbewoners zeer flexibel zijn, missen ze de nodige opleiding (geen schooltraditie) om in onze complexe samenleving, nieuwe beroepsactiviteiten aan te boren. Vervangingsinkomens, werkloosheidsuitkering of bestaansminimum, zijn dikwijls het enige alternatief.
Tevens stellen we vast dat hun levensomstandigheden (terreinen, wagens) of leefgewoonten aanleiding geven tot gezondheidsproblemen en een lage levensverwachting.
Wij verwachten van de overheden in de eerste plaats geen specifieke maatregelen voor de doelgroep. Wel dat ze de specifieke problematiek een juiste plaats geeft binnen het minderheden- en kansenbeleid.

3.2 Algemene doelstelling
Het VCW wil de dialoog tussen de doelgroep en de samenleving op gang brengen en/of open houden, zodat woonwagenbewoners en de direct betrokkenen uit de samenleving in hun relatie met elkaar erkenning en begrip opbrengen voor de wederzijdse achtergronden en problemen.

3.3 Werkdoelen

3.3.1. Decategorialiserend werken
Het wantrouwen, het onbegrip en het niet vertrouwd zijn met elkaars leefwerelden wegwerken door bemiddeling om beide met elkaar in contact te brengen en te houden.

Sleutelactiviteit
Elk jaar zullen op plaatselijk vlak verte-genwoordigers van het beleid en maatschappelijke instellingen in contact gebracht worden met de woonwagenbewoners van hun streek.
Dit zal geschieden door een keuze uit actiemiddelen als: bezoek aan de standplaatsen, hoorzitting, ontmoeting met:
- Burgemeester, schepen van Sociale Zaken, schepen van Huisvesting;
- OCMW: raadsleden, secretaris, diensthoofd, de bevoegde sociaal assistent;
- Politie: de commissaris en de wijkagent;
- VDAB: de bemiddelaar (als er vraag is bij de woonwagenbewoners naar arbeidsbemiddeling);
- PMS: de PMS-werkers die kinderen van de wagens begeleiden (als er geen specifieke VCW-onderwijswerking in de regio is);
- Ziekenfonds: de sociaal assistent.
- Kind en Gezin: de sociaal verpleegkundigen

3.3.2 Individueel maatschappelijk werk
De meerwaarde van het VCW ligt hierin dat we vanuit onze vertrouwensrelatie met de doelgroep en de opgedane informatie kunnen fungeren als gesprekspartner en tussenschakel in de relatie doelgroep-overheid. Zoals in het straathoekwerk, de basisschakels, de medestanders der allerarmsten, de begeleiders in de vele vormen van begeleid en/of zelfstandig wonen gaan wijzelf rechtstreeks naar de hulpvragende toe.We willen dit pro-actief werken ook hanteren in het woonwagenwerk omdat het essentieel is dat wij de meest hulpbehoevenden blijven bereiken.
Een groot gedeelte van het maatschappelijk werk bestaat dan ook uit de behartiging van individuele dossiers. De waarde van onze organisatie wordt door onze doelgroep immers vaak gemeten aan de sociale dienstverlening. Dit geldt vooral in de regio’s waar het VCW een werking (her)opstart.

Sleutelactiviteit
a- De bewoners op terreinen worden minstens éénmaal per maand bezocht, Voyageurs en Zigeuners in huizen tweemaal per jaar. Met rondtrekkende Zigeuners houden we contact op hun pleisterplaatsen of hun winterverblijf.
Deze huisbezoeken zijn de conditio sine qua non om een woonwagenwerk op te bouwen en te onderhouden.
- Zij houden de vertrouwensrelatie in stand.
- Zij geven een blijvend totaal overzicht over de problematiek van een terrein of een groep.
- Zij zijn het uitgangspunt voor een collectivisering van een probleem: om als groep naar een instantie toe te stappen is inderdaad een lange voorbereiding, ter plekke, nodig.
b- Met de Voyageurs en Zigeuners in huizen contact houden en begeleiding bieden op aanvraag.
c- Onze dienst verder bekend maken bij alle Voyageurs en Zigeuners.

3.3.3 Opbouwwerk
Het VCW wil werken vanuit een integrale en emancipatorische benadering. Dit houdt in dat naast het individueel maatschappelijk werk het opbouwwerk wordt uitgebouwd: systematisch werken aan mondigheid en vertegenwoordiging van de doelgroep in de sociale structuren.

Sleutelactiviteit
Woonwagenbewoners die volgens onze observatie een (informele) centrale figuur zijn in hun groep, zullen actief voorbereid en betrokken worden in de vertegenwoordiging van hun groep naar maatschappelijke sectoren. Dit vormingswerk zal in eerste instantie erop gericht zijn inzicht te verschaffen in de werking van maatschappelijke instellingen (zie ook hoofdstuk 6 "Socio-cultureel werk"). Het kan gebeuren door het VCW zelf of in samenwerking met externe instanties.
Plaatselijke vertegenwoordigers van Voyageurs en Zigeuners zullen minstens éénmaal per jaar met het beleid in contact gebracht worden.
Voor ieder gemeentelijk terrein zal een woonwagencommissie geïnstalleerd worden waarin een afvaardiging van de terreinbewoners zitting heeft.
In dit kader zullen ter zijner tijd betrokkenen gemobiliseerd en voorbereid worden om invloed uit te oefenen op instanties die de emancipatie van onze doelgroep belemmeren.

3.4.3. Beleidsbeïnvloeding
Het VCW wil als spreekbuis van de doelgroep optreden naar beleidsniveaus die door de doelgroep zelf niet bereikt worden.

Sleutelactiviteit
Elk jaar zal een actieplan opgesteld worden waarin welbepaalde beleidsniveaus en -sectoren zullen aangesproken worden voor een verdieping van hun bevoegdheden betreffende Voyageurs en Zigeuners.
Ons aanbod kan daarin zeer divers zijn: studiedagen, de bibliotheek van het VCW zelf, brochures, voordrachten of terreinbezoeken.