6. SOCIAAL-CULTUREEL WERK

6.1 Probleemstelling
6.1.1 Algemeen
Woonwagenbewoners hebben een eigen cultuur: een geheel van waarden, normen en gewoonten dat nauw verwant is met hun manier van leven, wonen en werken. De kenmerken van deze nomadische cultuur hebben we beschreven in 1.3.
De sterkte van deze cultuur zorgt ervoor dat woonwagenbewoners hun eigen aanpak hebben voor tewerkstelling, religie, vrije tijd, huwelijk e.d.
Deze cultuur geniet echter een lage maatschappelijke waardering. Hierdoor worden Zigeuners en Voyageurs maatschappelijk kwetsbaar, en vandaar al te vaak uitgesloten. Het ligt dus voor de hand dat het bestaande socio-culturele leven geen aantrekkingskracht uitoefent op onze doelgroep. Zij hebben eerder nood aan waardering van hun eigen cultuur dan aan deelname aan activiteiten waar ze opgaan in een anonieme groep.
Vanuit een traditie binnen het woonwagenwerk uit katholieke hoek bestaan er bedevaarten waar zigeuners en/of voyageurs elkaar treffen. Ook de feesten rond overgangsrituelen hebben een zekere traditie. Voor de Voyageurs en de Manoesjen geldt dit vooral voor de eerste communie en de begrafenis; voor de Rom zijn vooral de doop, het huwelijk en de begrafenis van belang.
Daarnaast kennen we regelmatige samenkomsten van zigeunergroepen, georganiseerd door predikers van niet-katholieke christelijke stromingen.
De eigen identiteit, die de Voyageurs, Manoesjen en Roms effectief putten uit hun groepscultuur is een belangrijke hefboom voor emancipatie. Hun interne, zeer efficiënte, verbale communicatiekanalen zorgen daarenboven voor een, vaak onvermoede, verspreiding van initiatieven, vormingssessies e.d.
Doordat onze samenleving echter slechts een socio-cultureel aanbod voorziet waarin voyageurs en zigeuners zich nauwelijks herkennen, dreigen grote groepen onder hen volledig zonder culturele groepsvorming te vallen. Dit kan leiden tot apathie voor waarden die uitstijgen boven "pret en profijt". Indien de culturele identiteit wordt aangetast ontstaat het gevaar van een aftakelend zelfbeeld, waardoor de voedingsbodem zelf voor een culturele opwaardering wordt aangetast.

6.1.2 Beleidsmaatregelen
In 1993 werd het Vlaamse Jeugd-werkbeleid gedecentraliseerd naar de steden en gemeenten. Ondanks dat daarin voorzien was dat 25% van de middelen zouden besteed worden aan kansarme jeugd had dit eerder een remmend dan een stimulerend effect voor jeugdwerk met woonwagen-jongeren. Door de lage concentratie van Zigeuners en Voyageurs in de Vlaamse steden en gemeenten en de lage waardering voor hun cultuur werden ze nergens benaderd als aparte doelgroep. Deze decentralisatie schiep trouwens een tegenstrijdige situatie waarin de beleidsvoerders van het lokale niveau het moeten gaan opnemen voor groepen die electoraal niet interessant zijn.
Bij de herschrijving van de decreten op het socio-cultureel en volksont-wikkelingswerk werden er voor minderheden gunstiger subsidiëringsnormen voorzien. Toch ligt de drempel nog erg hoog. Voor groepen die beperkt zijn, niet gemakkelijk deelnemen aan "vergaderingen" en daarenboven niet onder te brengen zijn in een ideologische zuil, is er geen culturele stimulans voorzien. Dit geldt bijvoorbeeld voor Voyageurs en Zigeuners en de 4de Wereld-beweging. Van deze laatste worden vanaf 1996 enkele organisaties gesubsidieerd via een voorafname aan het Sociaal Impulsfonds.

6.2 Algemene Doelstelling
De cultuur van Voyageurs en Zigeuners dient gewaardeerd te worden binnen een pluriforme maatschappij.

Socio-cultureel werk in het woonwagenwerk is essentieel gericht op emancipatie.
Voor het VCW betekent dit dat steeds opnieuw de minst bereikbaren actief moeten benaderd worden. Het socio-culturele aanbod is er dus niet enkel voor de geïnteresseerden. Het is onze taak om juist voor de schijnbaar niet-geïnteresseerden een gepast aanbod uit te werken.
Voor het VCW betekent dit ook dat socio-cultureel werk aan de stemlozen een stem moet geven: hiervoor is vorming nodig en belangenverdediging.

6.3 Werkdoelen
Het VCW wil bereiken dat Voyageurs en Zigeuners hun eigen cultuur meer gewaardeerd weten;
dat ze uit hun identiteit een verhoogde eigenwaarde kunnen putten;
dat hun zelforganisatie qua eigen belangenverdediging efficiënter functioneert naar de burgerwereld.

6.3.1 Opzetten van categoriale socio-culturele activiteiten voor de doelgroep.
6.31.1 Groepsvorming
Als signaal van erkenning naar de doelgroepen is het belangrijk dat zeer laagdrempelige activiteiten worden opgezet, die door de doelgroepen ervaren worden als "iets speciaal voor de mensen van de wagens".
Deze dienen per regio, per jaar en per deeldoelgroep omschreven te worden.
Deze activiteiten kunnen lokaal georganiseerd worden (vb. sportclub), regionaal (vb. busuitstap voor een bedrijfsbezoek, autosalon) of nationaal (vb. tentoonstelling Bokrijk).
Activiteiten zullen niet als eenmalige initiatieven geprogrammeerd worden; er dient een regelmaat van in het begin gepland te worden.

6.3.1.2 Tentoonstelling
In samenwerking met Welzijnszorg zal een mobiele fototentoonstelling in 5 exemplaren uitgewerkt worden met als werktitel "Boodschap van de Voyageur aan de burger". De onderwerpen en de uitwerking zullen in nauw overleg met vertegenwoordigers van de doelgroep vorm gegeven worden. Deze tentoonstelling moet haar weg vinden via scholen, banken, bibliotheken, ...

6.3.1.3 Feest van de Mensen van de Reis
Naar analogie met het Nederlandse initiatief zal samen met de geïnteresseerde Provinciale Domeinen om de twee jaar een Feest van de Mensen van de Reis georganiseerd worden. In eerste instantie voor de woonwagenbewoners maar open voor het grote publiek. Gesprekken in die zin lopen met het Domein Bokrijk en met de Provincie Oost-Vlaanderen.
Er wordt gezocht naar mecenassen voor de aankoop van zeer oude wagens die door het Openlucht Museum van Bokrijk kunnen gerestaureerd, tentoongesteld en verhuurd worden.

6.3.2 Opzetten van vormende activiteiten
6.3.2.1 VCW-vorming
Om de mensen die het nodig vinden dingen bij te leren die tot hun emancipatie kunnen bijdragen zullen per regio, per jaar en per doelgroep vormingsmomenten aangeboden worden.
Ook hier is regelmaat een noodzaak, gecoördineerd met de socio-culturele activiteiten.

6.3.2.1 Mobiele bibliotheek
In Brussel zal een aanbod aan leesboeken bij de mensen thuis gebracht worden. In een eerste faze voor de schoolgaande jeugd. Er dienen daartoe interessante tweedehands boeken verzameld te worden en een registratiesysteem opgezet. Gepland wordt om eens per maand een ronde van de lezers te doen. Ook kleurboeken en strips hebben een plaats in zulke bib.

6.3.2.2 Samenwerken met bestaande organisaties
Integratiecentra, volwassenverenigingen, buitenlandse diensten e.d. hebben een uitgebreid aanbod aan waardevolle cursussen op maat van ons publiek. Dit zal meer en meer aangesproken worden.

6.3.2.3 In samenwerking met religieuze organisaties
Het woonwagenpastoraat heeft een traditie van een gevarieerd aanbod van socio-culturele en religieuze activiteiten, al dan niet in combinatie met elkaar. Dit is het meest merkbaar in Brugge en Limburg. Middels een samenwerkingsprotocol tussen pastoraal en VCW kunnen beide organisaties in dit aanbod samenwerken. Hiertoe zijn er op regelmatige tijdstippen overlegvergaderingen, in Limburg op initiatief van de aalmoezenier.
Het VCW verzorgt eveneens zijn aanwezigheid op bijeenkomsten van de nieuwe religieuze bewegingen die bij de Zigeuners aanhang verwerven. In overleg met de verantwoordelijken van deze bewegingen organiseert het VCW op deze bijeenkomsten activiteiten, bijv. in de sfeer van overleg met de doelgroep over aangelegenheden die het lokale niveau overstijgen.

6.3.3 Doelgroeptijdschrift
Het VCW geeft om de twee maanden een tijdschrift uit dat gericht is op de doelgroep: de Trekhaak. Dit tijdschrift zal stilaan kwalitatief verbeterd worden. Zowel qua druk- en fotokwaliteit als naar inhoud. In de 6 edities per jaar zal elke keer minstens één woonwagenbewoner aan het woord komen, hetzij met een eigen artikel hetzij in een reportage. Een wedstrijd zal in elke editie opgenomen blijven, net zoals een familiekroniek, menutips, 2 pastorale bladzijden, een rubriek wonen, sociale zekerheid en gezondheid.
Met Woonwagennieuws van Nederland zal contact genomen worden voor toelating om hun rubriek met huishoud- en gezondheidstips over te nemen.