8. ROM

8.1 Probleemstelling
Deze groep bekijken we ‘apart’ omdat hij nog meer gesloten is dan de andere subgroepen, intense internationale contacten onderhoudt, nomadisch leeft ... kortom een grote afstand tegenover de burgermaatschappij heeft en dat ook gerespecteerd wil zien.
Dit weerspiegelt zich o.a. in de lage scholingsgraad bij de Roms: 97% van hen moeten beschouwd worden als functioneel analfabeet. Hun beperkte kennis van het Nederlands is hieraan zeker niet vreemd. (2)
Zowat alle Roms in Vlaanderen worden sedert 1969 begeleid door het echtpaar Tambour-Pierre uit Merksem. Zij hebben daartoe een vzw Keree Amende (Romanes voor "Samen, Onder ons"). De meer dan 300 mensen die zij begeleiden hebben bijna allemaal bij hen hun referentieadres. Dhr. Leon Tambour doet deze begeleiding als voltijds vrijwilliger (binnen zijn statuut als bruggepensioneerde), zijn echtgenote Elisa Pierre heeft binnen het VCW het statuut van voltijds opsteller DAC en gaat in 1997 op pensioen.
Hun werk neemt dus de tijd van minstens 2 full-times in beslag vermits zij zeer persoonlijk betrokken dienen te werken met hun doelpubliek. Hun huis staat van ‘s morgens tot ‘s avonds open 7 dagen op 7.
Door deze vergaande vorm van engagement zijn zij erin geslaagd een zeldzame graad van aanvaarding te bereiken binnen de Romgemeenschap.
Op basis daarvan zijn zij er ook in geslaagd de Roms dichter bij onze maatschappij te brengen op de eerste plaats op het vlak van sociale administratie (ziekenfonds, zelfstandigenstatuut, belastingen ...) maar ook qua mentaliteit kunnen zij stukje bij beetje invloed uitoefenen.
Om deze aanpak te kunnen verderzetten moeten wij nu werken aan de opvolging van deze pioniers.
De doorgave van de vertrouwensrelatie en van de bijbehorende zeer vertrouwelijke informaties moet zeer geleidelijk aan opgezet worden.
Het VCW wenst dit op te nemen indien daarvoor de financiële middelen voorhanden zijn. Deze moeten voorzien in minstens 2 voltijdse krachten die opereren vanuit twee verschillende locaties: 1 in Antwerpen en 1 in Brussel. Deze locaties moeten ruimte bieden voor een bureel maar ook voor onthaal, vermits de zigeuners er hun referentieadres zullen nemen en er vaak met familie of vrienden op bezoek komen.
Wij moeten ten allen prijze voorkomen dat deze lokaties gaan fungeren als loketten.
Het is pas als er een persoonlijke band groeit tussen de hulpverlener en de cliënt dat de Roms hun zaken er blijvend komen regelen. Hiertoe is een projectbetoelaging dus ook uit den boze. Zulke werking mag slechts opgezet worden met een structurele subsidie: het enige kader dat een maximale continuïteit garandeert.
Indien deze benaderingswijze niet kan doorgegeven worden, is 30 jaar begeleiding van de Roms vergeefs geweest.
Gezien de kinderen van de Roms vandaag de dag geleidelijk aan Nederlandstalig onderwijs beginnen volgen kunnen we hopen dat verschillende onder hen, zodra ze volwassen zijn, stilaan hun eigen zaken zullen kunnen beredderen; vandaar zeker de noodzaak om nu vooral de draad niet los te laten, nu er perspectief komt voor structurele verbeteringen.

8.2 Algemene Doelstelling
Het VCW wil de verworvenheden van Keree Amende vrijwaren als centrale bemiddelingsdienst voor de Roms die in Vlaanderen en Brussel verblijven

8.3 Werkdoelen

8.3.1 Wonen
8.3.1.1 Sedentaire en doortrekkersterreinen
Voor de Roms zijn er 50 nieuwe sedentaire standplaatsen nodig.
Roms ervaren door hun nomadische levenswijze voortdurend problemen met het verwerven van een stedebouwkundige toelating voor het plaatsen van hun woonwagens. Deze precaire woonsituatie heeft een dusdanige negatieve invloed op alle andere beleidsdomeinen dat het tot de topprioriteiten van het VCW behoort.
De strategie die het VCW voorstaat om hieraan tegemoet te komen wordt, beschreven in hoofdstuk 2 "Wonen".
Het is noodzakelijk zowel voor de Roms als voor de relatie tussen het VCW en de Roms dat voor elke familie een gereglementeerde standplaats zal bekomen worden. Dit vereist de creatie van minstens 50 nieuwe standplaatsen. Dit kan door de aanleg van bijkomende gemeentelijke terreinen, vooral in en rond Brussel, maar ook door stedebouwkundige vergunningen voor private terreinen in de driehoek Leuven-Brussel-Antwerpen.

8.1.2 Domiciliëring
Het VCW wil twee regionale secretariaten inrichten als referentieadres voor Roms, één in Antwerpen en één in Brussel.
De Zigeuner dient vrij te zijn om te kiezen of hij zijn domicilie op een terrein of bij een referentieadres neemt. Omdat Zigeuners een vaste verblijfplaats niet belangrijk vinden is het bijzonder moeilijk om hen "te domiciliëren" op een of ander "vast" adres. Vermits zij vaak vertrekken en daarbij geen inzicht hebben in het belang dat de samenleving hecht aan de administratie daarrond zullen we zeer vaak geconfronteerd worden met ambtshalve uitschrijvingen. Ook zal dit voor gevolg hebben dat te veel Zigeuners te weinig contact zullen onderhouden met referentiepersonen uit de sedentaire maatschappij. Door gebruik te maken van het systeem van het referentieadres kunnen we veel beter problemen voorkomen, hetgeen minder tijd vergt dan ze op te moeten lossen.
Stilaan zullen bepaalde families overgeheveld worden van het huidige naar een nieuwe referentieadressen, die gevestigd zullen worden op de secretariaten van het VCW te Antwerpen en te Brussel.
Door onderhandelingen met het Ministerie van Binnenlandse Zaken en met o.m. het Centrum voor Gelijkheid van Kansen en Racismebestrijding zal gepoogd worden om de goede regeling rond referentieadressen aan te passen zodat ook deze secretariaten van het VCW in aanmerking komen als referentieadres.

8.3.2 Maatschappelijk werk
8.3.2.1 Nationaliteit
De echtgenotes van sommige gezinnen zijn enkel getrouwd volgens de 'Zigeunerwet’. Indien wij hen kunnen overtuigen om ook volgens het Belgisch recht te huwen krijgen deze vrouwen de mogelijkheid om de Belgische nationaliteit te verwerven. Hierdoor verwerven ze ook de hun noodzakelijke rechten, terwijl ze nu in een blijvende afhankelijkheid zitten. Er dient nauwkeurig afgetast te worden welke belangen en motivaties er in het spel zijn. Een ingreep hierin mag zeker niet ten nadele van de betrokken vrouwen uitvallen. Dit is dus slechts op middellange termijn te realiseren.
Nog steeds zijn er een 50-tal Roms met een onbepaalde nationaliteit. Voor de jongeren die 18 jaar worden kan dit op eenvoudige aanvraag en zonder al te veel kosten geregeld worden. Het betreft hier slechts een paar gevallen per jaar.

8.3.2.2 Ziekenfonds
We werken eraan om de betaling van de bijdragen aan de mutualiteit in orde te houden. Waar dit niet lukt schakelen we het OCMW in om, al was het maar bij wijze van voorschot, de bijdrage te betalen.
Om te verhinderen dat dit zou leiden tot afhankelijkheid zullen we eraan werken om dit af te bouwen. Indien de betrokken OCMW’s hiertoe stappen ondernemen zullen wij onze schakelfunctie opnemen om een graduele normalisatie te bepleiten.

8.3.2.3 Financiële verplichtingen
Blijvende aandacht en energie wordt besteed aan de opvolging van afbetalingen en het voldoen aan financiële verplichtingen.

8.3.2.4 Vervangingsinkomens
Bijzonder zal erop gelet worden dat personen die recht hebben op steun deze ook zullen verkrijgen zonder dat dit als een collectief recht zal verdedigd worden.

8.3.3 Onderwijs
Het VCW wil bereiken dat Romkinderen opgenomen worden in het reguliere doelgroepbeleid van het Vlaamse Onderwijs
Door hun nomadische levenswijze zijn de Roms dubbel gehandicapt t.o.v. het onderwijssysteem. Enerzijds worden ze in hun woonplaatsen bedreigd door verdrijving en "staat hun hoofd" niet naar andere waarden zoals volgehouden scholing. Anderzijds zijn de kinderen vaak afwezig uit de klas.
Dank zij een zeer goede samenwerking tussen het Departement Onderwijs en het VCW zijn er twee projecten lopende. Een voor toeleiding naar het lager onderwijs in twee projectscholen in Holsbeek en Mortsel, en een project voor toeleiding naar het middelbaar onderwijs in Laken. De projectomschrijvingen vindt u in hoofdstuk 4 "Onderwijs".
Er zal meer en meer aandacht gaan naar het ter beschikking stellen van leermateriaal voor tijdens het trekseizoen.
Naast deze projectscholen zullen bijkomende scholen aangezocht worden om stilaan Romkinderen te onthalen. Naast dit prosepectiewerk zal de begeleiding van de Roms erop gericht zijn hun motivatie tot schoollopen levend te houden en hun evaluatie van de onderwijsdeelname door te spelen naar de scholen en naar het beleid.
Bij de inschrijving van Roms in het doelgroepenbeleid van de Vlaamse Regering zal ervoor gepleit worden dat er voor het kleuter- en lager onderwijs tot 2002 extra lestijden voorzien worden bovenop het reguliere doelgroepenbeleid. Er zal didactisch materiaal aangemaakt worden dat de kinderen kunnen gebruiken tijdens het trekseizoen. Onderwijs op afstand, onder toezicht van de school waar de betrokken kinderen schoollopen, zal geïntroduceerd worden ter erkenning ervan binnen de wet op de leerplicht. Voor de leeftijdsgroep 12-15 zal gedurende drie jaar een projectmatige aanpassing bepleit worden in het middelbaar onderwijs. Deze moet geïntegreerd worden in het reguliere beleid naar analogie met bijv. kermiskinderen in het deeltijds onderwijs.

8.3.4 Socio-professionele integratie
8.3.1 Administratief
De fundamentele voorkeur van de Roms voor zelfstandige arbeid wordt gerespecteerd door het VCW. Dit neemt niet weg dat op aanvraag van individuen een arbeidsgerichte trajectbegeleiding zal opgezet worden.
Hierin zullen we verder gaan met het in orde stellen van de zelfstandigen met betrekking tot de sociale zekerheid. Op het vlak van begeleiding in de BTW-administratie moeten we naar een oplossing evolueren waarbij de begeleider niet meer dient te fungeren als BTW-adviseur.

8.3.2 Kansen op werk
Hier focussen we vooral op de jongvolwassenen. Het VCW wil hen bijkomende kansen bieden via drempelverlaging naar het middelbaar onderwijs. Het Youthstartproject, beschreven in hoofdstuk 4 "Onderwijs", is hiervan een voorbeeld. Ten behoeve van deze groep bestaat de voorbereiding tot de arbeidsmarkt uit verdergezette Nederlandstalige alfabetisering, cursus theorie voor het rijbewijs en technische en huishoudelijke opleidingen. Met het beleid zullen daartoe stimulerende maatregelen voorgesteld worden. Deze zullen opgevolgd worden in de scholen en in de gezinnen.
De toeleiding naar het middelbaar onderwijs zal uitgebreid worden naar de regio's Antwerpen en Leuven.
Gezien de wijzigende wetgeving met betrekking tot vestiging als zelfstandige handelaar zal het VCW initiatieven nemen, bijvoorbeeld in het kader van het Europees programma Leonardo, om categoriale opleidingen te organiseren als toeleiding naar de reguliere instituten.
Tevens zal voor de jongeren systematisch hun inzicht in de arbeidsmarkt verhoogd worden door hen zoveel mogelijk te confronteren met leeftijdsgenoten, bedrijfstakken en opleidingsvormen die aansluiten bij hun professionele interesses.

8.3.5 Socio-cultureel werk
Roms hebben een volledig eigen circuit voor de uitingen van hun culturele eigenheid. Hun hele manier van leven, werken, feesten, religieuze beleving zijn ervan doordrongen.
Het VCW wil de banden met de Romgemeenschap nauwer aanhalen. Daartoe zal een geformaliseerd overleg tussen belangrijke gesprekspartners van de Roms en de voorzitter van het VCW in het leven geroepen en gehouden worden. Hierbij zal het VCW ook meerdere gesprekspartners van de Roms trachten te bereiken. Dit vereist een taktvolle benadering van de huidige en van de toekomstige gesprekspartners. Dit kan slechts bereikt worden door een zorgvuldige persoonlijke relatie op te bouwen met de betrokken personen.

8.6 Gezondheid
Hier staat de samenwerking met Kind&Gezin centraal. Het VCW wenst dat Kind&Gezin één of twee specifiek voor de Rom-vrouwen sociaal verpleegsters aanduidt zodat wij nauw met dezen kunnen samen werken. Het taboe op het bespreken met de gadgé van alles wat met hygiëne te maken heeft vereist in een eerste fase een individuele aanpak: vorming via huisbezoeken. Pas binnen enkele jaren kunnen we dan via groepswerk sommige gezondheidsthema’s aanpakken.