Zelfdoding

Door Glenn Neyens

Pieter Heytens

Kevin Degrande

Stijn Mouton

GOODBYE CRUEL WORLD
Pink Floyd

goodbye cruel world
i'm leaving you today
goodbye
goodbye
goodbye
goodbye all you people
there's nothing you can say
to make me change
my mind
goodbye...

1) Getuigenis

Zelfdoding is een serieuze zaak. Zelfmoord speelt door het hoofd van veel meer mensen dan je zou denken. Vaak gaan aan een uiteindelijke zelfmoord één of meerdere zelfmoordpogingen vooraf. Het is dan ook zo dat één persoon op dertig die al een poging achter de rug heeft, binnen het jaar effectief zelfmoord pleegt. Bij Brenda is dat niet het geval. Na haar zelfmoordpoging een viertal jaar geleden, toen ze bijna zeventien was, heeft ze zich terug herpakt. Na enig zoekwerk kwamen we bij haar terecht en bleek ze bereid te zijn om te praten over haar poging tot zelfdoding. Spontaan begon ze het gesprek...

Het probleem bestond er voor mij vooral uit dat ik gedurende ik op de middelbare school zat voortdurend gepest werd om allerhande redenen. Ik liet mij echt door iedereen de grond in timmeren zonder dat ik daar op durfde te reageren. Soms merkten de leerkrachten dat wel op, maar hun tussenkomst leverde niets op. Toen ik in het vierde zat, had ik plots weer hoop. Een tweetal maanden na het begin van het schooljaar kwam er een nieuwe leerlinge in onze klas. Ik kon echt goed opschieten met haar. Na verloop van tijd vertelde ze me dat ze buiten gezet was bij haar vorige school omdat ze betrapt was met drugs op zak. Algauw bracht ze me met drugs in contact en stelde ze mij voor bij haar ‘vrienden’. Het begon allemaal onschuldig, maar ze wilden steeds verder gaan. Ik besefte echt dat ik verkeerd bezig was en zocht naar een uitweg om me bij hen weg te krijgen. Dat was echter het probleem: een uitweg was er niet. Overal waar ik ging, overal kwam ik wel één van hen tegen die mij probeerde drugs aan de hand te doen. Telkens als ik weigerde dreigden ze met alles en nog wat. Ik kon echt geen enkele kant meer uit totdat de gedachte van zelfmoord door mijn hoofd begon te spoken.

Op een dag kregen mijn ouders een brief in de bus waarop ze te lezen kregen dat hun dochter aan de drugs zat. De brief was afkomstig van mijn ‘vriendin’ en haar kameraden. Ze wisten dat ik mijn druggebruik voor mijn ouders verzweeg en dat ik in de problemen zou raken mochten ze het toch te weten komen. Hier was het hun dan ook om te doen. Op die bewuste dag zag ik echt niet meer in waarom ik nog verder moest leven. Mijn ouders waren woedend. Toen besliste ik voor mijzelf dat ik er een einde aan moest maken. Achteraf gezien was het stom, maar ja... toen dacht ik er anders over. Het is trouwens zo, dat ik op dat ogenblik blijkbaar niet meer in staat was om helder te denken. Om me uit al mijn miserie te verlossen, slikte ik een half doosje slaappillen. Ik was er echt van overtuigd dat dit voldoende was om me te doden wat achterafgezien nogal belachelijk lijkt. In normale omstandigheden zijn er dat wel een hoop te veel, maar om dood te gaan zijn er dat normaal gesproken te weinig. Toen mijn moeder me vond ben ik onmiddellijk naar het ziekenhuis overgebracht, waar ze mijn maag leeggepompt hebben.

Een aantal van de personen die zelfmoord willen plegen ondernemen voor de werkelijke daad eerst een zelfmoordpoging waarbij de kans op sterven erg gering is. Vaak wordt beweerd dat dit een schreeuw is naar aandacht. Zou dit bij jou ook niet de reden kunnen zijn geweest voor het slikken van ‘amper’ een half doosje pillen?

Na het ‘accident’ ben ik ook op aandrang van mijn ouders een aantal keren bij een psychologe ten rade geweest. Eerst zag ik daar geweldig tegen op, maar uiteindelijk bleek dat ik heel goed met haar kon opschieten. Voor het eerst had ik het gevoel een echte vriendin te hebben gevonden waaraan ik alles kon toevertrouwen. Samen hebben we gezocht naar alle mogelijke factoren die bijgedragen hebben tot mijn zelfmoordpoging. Ik heb haar dan wel duidelijk gemaakt dat mijn ouders in geen enkel geval schuld hadden. Ik heb namelijk altijd alles gekregen wat ik me maar kon wensen. Van klasgenoten hoorde ik soms dat hun ouders zonder hen op reis gingen, maar daar kon ik totaal niet inkomen. Mijn ouders en ikzelf vonden het doodnormaal dat elk gezinslid meeging op vakantie. Wat er wel niet aanwezig was, was een hechte moeder-dochter-band waarbij de dochter alles aan haar moeder kan vertellen. Mijn moeder stond daar wel open voor, maar persoonlijk had ik het er voor het voorval moeilijk mee om mijn eigen problemen aan iemand te vertellen. Op school had ik dan ook geen echte vrienden waarmee ik openlijk kon praten. Niemand durfde waarschijnlijk contact met mij te zoeken uit vrees ook gepest te worden. Nu is alles wel enigszins veranderd. Ik maak er nu weinig of geen probleem meer van om met iemand te praten als ik ergens mee zit. Was het vroeger geweest, dan zou ik hier trouwens niet zo met jou zitten praten.

Dus eigenlijk was je toch op zoek naar wat aandacht?

Nee, zo zou ik het echt niet willen noemen. Iedereen wil soms wel wat meer aandacht, maar toen speelde dat helemaal geen rol. Ik wou dood zijn, je doet zoiets niet om halfdood te zijn of zo. En als ik dood was geweest had ik aan aandacht niet veel meer gehad. Ik denk trouwens dat die ‘schreeuw naar aandacht’ zoals je dat noemt eerder iets is dat te vlug wordt toegewezen aan mensen die een zelfmoordpoging achter de rug hebben.

Je hebt zopas gezegd dat je enigszins veranderd bent. Is dat een keuze die je gemaakt hebt, of is dat onbewust zo gekomen?

Je moet weten dat het niet gemakkelijk is om na een zelfmoordpoging de mensen terug onder de ogen te komen. We wonen op een woonwijk waar iedereen elkaar kent, en het nieuws over mij was dan ook als een lopend vuurtje rondgegaan. Iedereen wist wat ik geprobeerd had. Ik ben dan ook echt beginnen na te denken op welke manier ik de buurt zou kunnen afschepen, maar ik kon echt niets zinnigs bedenken. Op een ochtend stond ik op. Het was zonnig weer, en ik weet echt niet hoe het komt, maar op dat moment dacht ik: « Waarom al dat geheimzinnig gedoe ? Als ik er nu eens gewoon voor uit zou komen en er geen doekjes zou omwinden. » Dat heb ik dan ook gedaan, en als bij wonder heeft mij er bijna nooit iemand over aangesproken. Nu heb ik er zelfs helemaal geen problemen meer mee om er zelf over te beginnen. Ik besef best wel dat ik stom ben geweest.

Heb je er nooit aan gedacht dat je door zelfmoord te plegen veel mensen met vraagtekens achterlaat?

Ik heb daar wel aan gedacht, maar ik had er bewust voor gekozen om geen afscheidsbrief achter te laten. Ik had nog mogen schrijven dat mijn ouders geen enkele schuld troffen, toch zouden ze zich eeuwig schuldig blijven voelen. Ze zouden zich schuldig voelen dat ze niet ontdekt hadden hoe moeilijk ik het te verduren had op school en dat ik stiekem aan de drugs zat. Een brief schrijven had dus echt niets aan de situatie veranderd. Voor mij was dat trouwens de gemakkelijkste oplossing. Ik praatte niet graag over mijn miserie, remember?

Stel dat je op een dag te horen krijgt dat een vriend of vriendin met zelfmoordgedachten rondloopt. Hoe zou je reageren?

Het klinkt misschien wel raar, maar eigenlijk zou ik het echt niet weten. Ik denk dat het in eerste instantie belangrijk is om te weten te komen wat de factoren zijn die die persoon het meest beïnvloeden. Toch denk ik dat ik naar hem of haar toe zou gaan om te praten. Bij het gesprek zou ik vooral steunen op het feit dat het misschien niet slecht zou zijn om eens contact op te nemen met een organisatie voor zelfmoordpreventie. Ik zou het er namelijk zeer moeilijk mee hebben als ik merk dat alles wat ik vertel niet tot die persoon doordringt. Ik denk dan ook dat speciale hulpcentra hier beter hulp zouden kunnen bieden dan ik. Uit mijn eigen ervaringen weet ik wel dat het bij mij absoluut geen zin zou gehad hebben als iemand mij zou proberen te troosten met zaken als “Morgen komt er weer een nieuwe dag” of “Je komt er wel terug over”. Op dat ogenblik kunnen zulke opmerkingen je echt niets schelen. Als men zegt dat de situatie wel zal verbeteren, heeft dit totaal geen zin. Op het ogenblik dat je zelfmoord wilt plegen heb je namelijk voor jezelf uitgemaakt dat er geen uitweg meer is.

Bedankt voor je getuigenis.

2) Hoe ga je om met mensen met zelfmoordgedachten?

Uit het gesprek met Brenda blijkt dat het niet altijd even evident is om bij personen met zelfmoordgedachten na te gaan wat er allemaal door hun hoofd suist. Daarom is het misschien interessant om na te gaan hoe je wel en niet moet reageren in dergelijke gevallen.

Zoals Brenda vertelde hebben opmerkingen in de aard van “Ik heb ook wel eens een moeilijke dag” geen enkel impact op de persoon in kwestie. Belangrijk is dat je tijd maakt voor die persoon en bereid bent om te luisteren. Dit houdt niet in dat je persé akkoord moet gaan met alles wat hij of zij zegt. Het betekent wel dat je moet proberen hem of haar te laten voelen dat je begrip hebt voor de situatie en de gevoelens van die persoon. Je moet duidelijk maken dat je werkelijk bezorgd bent. Het wijzen op de dingen die iemand wel bereikt heeft in zijn leven kan ook soms helpen. Dit kan bijdragen om de negatieve sfeer van het gesprek enigszins te reduceren.

Eens je wat vertrouwen van de persoon gewonnen hebt is het best om hem of haar zo snel mogelijk te overtuigen om contact op te nemen met gespecialiseerde mensen. Als dit niet lukt is het tijd om zelf voor hulp te zorgen. Naast professionele hulp kunnen de ouders of andere vrienden vooral hulp bieden op emotioneel vlak. Het is echter wel belangrijk dat je zelf steeds in de buurt blijft en de persoon nog maar eens duidelijk maakt dat je hem of haar niet in de steek zal laten.

Een goede combinatie van luisteren, praten en begrip tonen vormt dus de basis.

3) Zelfmoord, het gevolg van een depressie.

Een volgend aspect van zelfmoord is de soorten zelfmoord en de psychologische of sociale betekenis die erachter steekt. In het algemeen wordt er gesproken over agressieve en passieve zelfmoorden, maar dit is eigenlijk niet zo een goede uitleg. Het is misschien beter om over voorbedachte en over instinctieve zelfmoorden te spreken. De manieren waarop de zelfmoord gepleegd wordt is heel verschillend, maar dit zullen we hier niet bespreken. Natuurlijk zijn er veel motieven voor een zelfmoord, en natuurlijk zijn ze allemaal voor één of andere reden te verklaren, maar aan iedere vorm van zelfmoord ligt meestal een depressie aan de basis.

In een depressie kunnen mensen zo sterk het gevoel krijgen en houden dat het nooit meer goed komt dat ze besluiten er tussenuit te stappen. Een depressie wordt dikwijls veroorzaakt door een probleem, situatie of angst waar iemand het hoofd niet kan bijhouden en het niet lijkt te kunnen oplossen. De probleemsituatie zal hun leven beginnen overheersen en zelfmoord is dan voor velen het ultieme gevolg. Deze laatste uiweg lijkt haast de enige te zijn in een eindeloze leidensweg. In gedachten vliegt men terug naar tijden waarin alles geweldig leek te zijn en vraagt zich af waar het fout gegaan is. Dit is waarschijnlijk een belangrijke sleutel, want als je eenmaal weet waar het misgegaan is zou je het probleem kunnen aanpakken. Door zich telkens en steeds vaker met het probleem bezig te houden raakt iemand geïsoleerd. Men wil dikwijls niemand meer zien doordat ze zick zwak voelen of bang zijn raar gevonden te worden en daardoor nog meer in depressie te raken. Door dezelfde reden worden er geen pogingen ondernomen om er met iemand over te praten. Men zit vast.

Door voortdurend terug te denken aan betere tijden tekent de toekomst zich alleen maar donkerder af. De toekomst moet weer opgepakt worden want de toekomst is simpelweg onvermijdelijk. Zelf de dood maakt misschien geen einde aan je toekomst. De depressie kan pas verdwijnen als men wat heeft gevonden in de toekomst. Iets om naar uit te kijken, een sprankeltje hoop, een reden om de draad weer op te pakken, een zonnestraal door de regenwolken. Maar als dat gevonden is betekent dat niet automatisch dat je veilig bent van de depressie of van nieuwe teleurstellingen. Dat hangt natuurlijk af van de persoonlijkheid van het slachtoffer. Sommige mensen kunnen dan in eens door het kleinste onbenullige voorval alsnog besluiten er een eind aan te maken. Hierdoor ontstaan er bij nabestaanden en de omgeving vaak misverstanden over de reden van de zelfmoord. Maar omdat de betreffende persoon meestal met niemand wenste te spreken of om te gaan, en doordat het sowieso moeilijk is om vast te stellen wat er precies in iemand omgaat, is dat niet meer logisch. Het hierboven beschreven fenomeen wordt in vaktermen Triggereffekt genoemd.

Maar net als een andere ziekte is een depressie te verhelpen, maar net als bij een griep kunnen er problemen opduiken als de depressie niet goed behandeld wordt. Mensen met een onbehandelde depressie raken vaak aan alcohol en of drugs verslaafd. Die stoffend doen hen op korte termijn zich vaak beter voelen, maar op wat langere termijn doen ze het risico op volgende depressies alleen maar toenemen.

Precies een alcohol- of een drugsverslaving zijn ook een belangrijke reden voor vele zelfmoorden. Dat gaat meestal onbewust. Men probeert door het gebruik van deze dingen hun problemen weg te laten gaan. Onbewust van het feit dat ze een heel nieuw probleem er bij krijgen. De verslaving.

Conclusie:

Uit al deze dingen in dit stuk kun je natuurlijk conclusies trekken over zelfmoord en pogingen daartoe. Zelfmoord wordt in veel gevallen veroorzaakt door depressies die op hun beurt weer veroorzaakt worden door twijfels, problemen, angsten, onbeantwoorde vragen, en onzekerheden. In deze gevallen, kan veel praten, veel leuke dingen doen en veel omgaan met anderen die je kunt vertrouwen en als vriend kunt beschouwen, een oplossing bieden voor de depressie en daarmee ook de zelfdoding. Alleen in zeer ernstige psychologische gevallen zou dat niet kunnen werken. De oplossing blijft echter vaak uit door dat de betreffende persoon het zal verbergen. Bij de ernstige ziektes is euthanasie meestal de enige oplossing naast lijden. Ook voor de strijders valt weinig op te lossen. De zelfmoordstrijder zou uit zijn gebied moeten vluchten om zijn taak niet te hoeven uitvoeren en zijn leven te behouden. De verslagen strijder zou zich gevangen kunnen laten nemen met het plan te ontsnappen of als de vijand geen martelmethodes gebruikt gewoon gevangen te blijven. Maar in veel gevallen zal de zelfdoding toch zijn laatste speelkaart zijn.

4) Het verwerken van een verlies…

Vaak vergeten mensen die zelfmoord plegen dat ze niet alleen zijn op de wereld. Als oplossing voor hun problemen zoeken ze een antwoord in de dood, zonder hierbij rekening te houden met mensen die echt om hun geven. Deze nabestaanden krijgen dan als het ware een slag in het gezicht. “Wat heb ik verkeerd gedaan? Waarom heb ik het niet zien aankomen?” Dat zijn allemaal vragen die bij de nabestaanden tot uiting komen. Toch is er één cruciale vraag die nabestaanden zich alsmaar stellen: “Waarom heeft hij/zij voor de dood gekozen, waarom, waarom, waarom,… ?” Op deze vraag komt meestal geen antwoord. Het niet weten waarom bepaald meestal het verdere leven van deze mensen. Hoe verwerken deze mensen de zelfmoord van een geliefd persoon? Hoe kunnen deze mensen opgevangen worden? En vooral wat kunnen wij doen om deze mensen (in onze nabij buurt) te helpen?

Allereerst worden vele nabestaanden geconfronteerd met een schuldgevoel. De dood van een geliefde wordt naar zichzelf toegetrokken waardoor er een zekere schuld ontstaat. “Was ik niet goed genoeg? Was ik niet de moeite waard om voor te blijven leven? Waarom heb ik het niet gezien dat hij afscheid nam?“ Al deze vragen lokken bij de nabestaande een aanslag uit op hun zelfwaardering. Dit schuldgevoel is nu juist wat het rouwverwerkingsproces bij nabestaanden van zelfmoord zo moeilijk maakt. Omdat de schuld bij zichzelf wordt gezocht kan de dood niet aanvaard worden. Bovendien kampen vele met een zeker onbegrip en machteloosheid.

Om op al deze vragen een antwoord te vinden gaan vele nabestaanden grasduinen in tal van literaire werken. Op zoek naar een sprankelletje hoop zetten ze zich aan het lezen. Dat was ook het geval bij Bart Demyttenaere. Na de zelfmoord van zijn broer ging hij op zoek naar een antwoord op zijn vragen. Omdat hij geen bevredigend antwoord kon vinden besloot hij maar om zelf een boek te schrijven:

“ Ik heb het boek geschreven dat ik na de zelfmoord van mijn broer had willen lezen maar nergens vond. Na zijn dood zat ik met een hoop vragen waarop ik geen antwoord vond. Ik heb alles gelezen wat ik over het onderwerp te pakken kon krijgen, maar die boeken waren te pathetisch, te wetenschappelijk of te éénduidig.“

Om nog eens terug te komen op wat die schuldgevoelens betreft. Het volgende besluit kan worden gegeven: bij een zelfmoord is er inderdaad een schuld aanwezig. We hebben hier of daar wel niet voldoende op ingespeeld en hebben bepaalde signalen niet gezien of nu juist bepaalde daden min of meer in de hand gewerkt, maar toch ligt de verantwoordelijkheid nog altijd bij de dader, het ‘slachtoffer’. Bovendien hebben we allemaal wel onze fouten en is er altijd wel iets dat had beter gekund.

Niet alleen blijven er onbeantwoorde vragen over; maar ook de manier van uit het leven weggerukt te worden is een harde noot om te kraken. Sommige zelfmoorden vertonen een zeer agressieve aanpak waardoor afscheid nemen van de dierbare overledene haast onmogelijk is omdat het lichaam te verminkt is. Bovendien kan men geen echte zondebok vinden voor deze pijnlijke ‘daad’. Als een geliefd iemand door een auto-ongelijk om het leven wordt gebracht wordt de schuld meestal gezocht bij de (dronken) chauffeur. Hij is de schuld van alles. Maar bij een zelfmoord is het de geliefde zelf die beslist er een einde aan te maken. Dus eigenlijk licht bij hem de schuld die vele nabestaanden op zichzelf nemen.

Naast het schuldgevoel waar vele nabestaanden mee te kampen hebben ervaren ze ook een verlies van alle levenslust. Ze weten niet meer wat nog de moeite waard is om voor te leven. Eigenlijk zouden ze ook liever dood zijn net als hun dierbare overledene maar omwille van partner, kinderen, broers of zussen blijven ze hun leven in stand houden. Ook de volgende moeder wist na de dood van haar dochter niet meer waarom ze nog moest leven. Ze leefde enkel nog maar van dag tot dag.

Deze moeder zoekt tevens de fout bij haar zelf. Gelukkig weet deze moeder zicht te herpakken en haar leven een nieuwe wending te geven. Natuurlijk blijft de daad van haar dochter een lidteken dat voor altijd in haar leven zal gegraveerd zijn. Toch heeft ze de moed gevonden om haar leven opnieuw op te nemen en dit om twee belangrijke redenen:

• Ondanks een diep en groot verdriet, een grote emotionele schok kan een mens toch nog de moed vinden om verder te leven in de mate van het mogelijke. Ze wilde hier een voorbeeld zijn voor haar zoon die nog een heel leven voor de boeg heeft. Je weet maar nooit wat hem nog allemaal te wachten staat.

• Uit respect voor haar dochter neemt ze de draad terug op. Door de rest van haar leven te zitten kniezen zal ze haar dochter niet terugbrengen. Bovendien zou zo een houding enkel en alleen maar een bezoedeling zijn van haar gedachtenis:

“ Dan zou ik een levend verwijt zijn naar haar toe”

Maar dit is nog niet alles. Sommige nabestaanden kunnen de dood van hun geliefde maar moeilijk aanvaarden. Ze gaan dan ook de dood verloochenen. Bewust of onbewust dekken ze bijvoorbeeld de tafel voor vier in plaats dan voor drie, laten de slaapkamer van zoon of dochter zoals hij is (indien hij/zij zou terugkeren…). Vroeg of laat zullen deze mensen echter inzien dat het niet meer kan en zullen ze dan ook de dood aanvaarden. Deze stap in het rouwproces vermoeilijkt echter de verwerkingsfase.

Een andere hindernis in het verwerkingsproces is dat op zelfdoding de dag van vandaag nog altijd een zekere taboe rust. Dit maakt de verwerking er zeker niet makkelijker op. Mensen in de nabije omgeving van nabestaanden weten niet goed hoe ze hiermee moeten omgaan en handelen daarom nogal wat onhandig. Anderen laten dan weer helemaal niets meer van zich horen. Ook Bart Demyttenaere heeft dit ondervonden. Hij en zijn familie hebben hier getracht om de taboe dan toch wat te doorbreken:

“Voor mij was het een uitgemaakte zaak dat we iedereen meteen duidelijk moesten maken hoe mijn broer was gestorven. De familie is mij daarin gevolgd. Op het gedachtenisprentje stond een eenvoudige zin: “Geen enkel verwijt, enkel verdriet en spijt”. Dat vatte perfect samen wat wij voelden en gaf meteen te kennen wat er was gebeurd.”

Maar ondanks zijn verwoede pogingen om de taboe ietwat te doorbreken ondervond hij ook dat sommige mensen moeite hadden om er met hem over te praten. Bovendien viel hem ook op dat binnen zijn vriendenkring bepaalde mensen hem sindsdien links lieten liggen.

“ Achteraf spraken vele mensen mij aan. Ze wilden weten wat er was gebeurd, maar zelden kregen zij het woord ‘zelfmoord’ over de lippen. Alsof het een vies woord is. Het is mij wel opgevallen dat een aantal mensen, die verondersteld werden goede vrienden te zijn, mij sindsdien negeren of er maandenlang over hebben gedaan om nog eens te telefoneren.”

Het is duidelijk dat nabestaanden van zelfmoord het moeilijk hebben bij het verwerken van hun verlies. Omdat vele zaken dit proces enkel maar afremmen of schaden is er professionele hulp nodig. Deze hulp zou er in eerste plaats moeten voor zorgen dat de nabestaande de dood van hun geliefde aanvaardt. Deze aanvaarding vraagt nu éénmaal tijd; want tijd heelt alle wonden. Maar in ons landje is het helemaal niet zo eenvoudig om hulp te vinden. In Nederland zijn er tal van organisaties die zich bezig houden met de opvang van nabestaanden. Ook hieromtrent heeft Bart Demyttenaere wat over te vertellen:

“ Zelfmoord is een maatschappelijk probleem. In Nederland ligt het cijfer beduidend lager, terwijl de overheid er voor zelfmoordpreventie vele meer middelen uittrekt dan de onze. In Vlaanderen is er enkel het Centrum voor Zelfmoordpreventie dat al jaren te kampen heeft met een gebrek aan middelen en mensen, en elk jaar afwachten of het zal kunnen overleven. Terwijl het wordt overstelpt met telefoontjes. En de Vlaming is al minder dan de Nederlander geneigd om uit zichzelf hulp te zoeken.”

Arthur Polspoel is medewerker aan de Theologische Faculteit te Tilburg en al vijftien jaar hulpverlener aan nabestaanden na zelfdoding. Hij geeft regelmatig lezingen waarin hij probeert zowel nabestaanden als hulpverleners leert om te gaan met zelfdoding. In één van zijn uiteenzettingen stelt hij dat het schuldgevoel bij nabestaanden een heel normale reactie is. Ook bij andere verliezen kampen mensen met schuldgevoelens maar nergens is het zo groot als bij zelfdoding. De waaromvraag wordt door vele mensen gesteld, en elk om zijn eigen redenen. Het is enkel omdat men telkens deze vraag blijft stellen dat men tot de vaststelling komt dat iedereen wel zijn fouten heeft en dat achter gezien alles anders had gekund. Pas dan, wanneer men de schuld heeft ‘ aanvaard’ kan men een verder leven opbouwen. Dit ganse proces is duidelijk een werk van lange adem en vraagt dus veel tijd.

Trainer Piet van Beek, theoloog en trainer in traumapreventie en verlieswerking, organiseerde een weekeind speciaal voor nabestaanden van zelfdoding. Niet alleen nabestaanden maar ook hulpverleners zijn van harte welkom op zijn sessies. Volgens Piet van Beek is herkenning en het gevoel niet alleen te zijn een hele grote stap in het verwerkingsproces. Het kunnen praten met lotgenoten kan een grote hulp bieden voor nabestaanden. Toch stelde hij vast dat niet iedere hulpverlener dezelfde menig is toegedeeld. Op één van zijn sessies bekenden een viertal van de aanwezigen dat hun psychiater of hulpverlener hun uitdrukkelijk had verboden naar deze bijeenkomst te komen. Het zou enkel maar meer emoties oproepen terwijl de hele affaire beter vergeten kon worden.

Ook de Stichting Verder gelooft dat contact met lotgenoten een groot aandeel heeft in het rouwproces. Toch is dit niet voldoende. Stichting Verder biedt vervolgens gespecialiseerde hulp aan die op het individu gericht is. Bovendien wordt ook gebruik gemaakt van lichaamsgerichte oefeningen zoals ademhalingsoefeningen,… Naast dit alles bied de Stichting Verder ook nog informatie aan over het onderwerp en organiseren ze ook thema-ontmoetingsdagen en introductie-dagen.

Samengevat komt het er hier op neer dat nabestaanden voornamelijk te kampen hebben met een schuldgevoel. Dit schuldgevoel gaat meestal gepaard met onbegrip en machteloosheid. Bovendien weet hij niet meer wat de moeite waard is om voor te leven en loopt zelf met zelfmoordneigingen rond. Ware het niet van zijn omringde partner, kinderen, broers of zussen dan had hij al lang zelfmoord gepleegd. Sommige mensen gaan ook de dood van hun dierbare overledenen ontkennen. Dit is een heel normale reactie in het rouwproces die later hersteld wordt. Vaak worden deze mensen ook geconfronteerd met een onbegrip van de omgeving. Velen weten niet hoe ze moeten omgaan met deze nabestaanden en laten dan ook maanden niets meer van zich horen.

Gelukkig bestaat er voor deze mensen hulp. Bepaalde speciale organisaties houden zich bezig met de opvang van deze mensen. Stichting Verder schakelt lichamelijke als psychische hulp in. Arthur Polspoel en Piet van Beek vertellen de nabestaanden hoe ze het best kunnen omgaan met de dood van hun geliefde. Bovendien reiken zo ook de hand aan de vele hulpverleners die dag in dag uit in contact staan met nabestaanden.

Als slot zou het handig zijn om te weten hoe je met zulke mensen moet omgaan. Er bestaan weldegelijk organisaties die zich daarmee bezig houden maar ook wij allen kunnen daar vroeg of laat wel eens mee geconfronteerd worden. Dan is het goed om te weten hoe je deze mensen het best opvangt zodat je niet in de fout gaat zoals vele andere en maandenlang niets van je laat horen.

Een eerste belangrijke factor is eerlijkheid. Vertel de nabestaande dat je eigenlijk niet goed weet hoe je hierop moet reageren. Dit is in elk geval beter dan alle contact verbreken. Bovendien is een heel grote troef het kunnen luisteren. Nabestaanden hebben nood aan het vormen van een beeld van de situatie om de dood te kunnen accepteren. Dit onderdeel van het rouwproces is heel belangrijk. Daarom is het zo belangrijk dat je kunt luisteren. Ook al vertelt de nabestaande wel honderd keer hetzelfde verhaal, blijf luisteren. Tevens is geduld een belangrijke factor bij het helpen van deze nabestaanden. Ze zijn er vaak van overtuigt dat de overledene nog zal terugkomen of willen de dood niet erkennen. Laat deze mensen maar doen. Ze zullen er zelf wel achter komen dat het geen zin heeft. Dit vraagt echter tijd. Bovendien lopen vele nabestaanden ook met de gedachten rond om zelfmoord te plegen. Vraag er naar. De nabestaande zal er zelf heel moeilijk over beginnen. Indien je niet zeker bent of je hier wel goed aan doet kun je eventueel professionele hulp inschakelen.

5) Beroemde en bijzondere zelfmoorden.

Beroemde zelfmoorden.

Michael Hutchence, zanger van de Australische rockband INXS, is op 24 november 1997 dood aangetroffen in een hotelkamer in Sydney. Australische media berichtten dat de 37-jarige rockster zelfmoord pleegde door zich op te hangen aan zijn broeksriem.Michael was enkele dagen daarvoor naar Australië gekomen om een tournee voor de bereiden waarmee het twintigjarige bestaan van INXS zou worden gevierd. De tournee had de toepasselijke naam Lose your head.Zijn vrouw, vrienden, en vele anderen waren overdonderd door dit nieuws. Niemand van hen had bij Hutchence tekenen van depressiviteit waargenomen. Hij kwam er wel voor uit dat hij al eens een XTC-pil nam, of een lijntje coke snoof. Een maand voordien werd hij nog in Londen aangehouden wegens drugbezit.

Luis Ocana is de enige renner in de Tourgeschiedenis, die Eddy Merckx in zijn hoogtijdagen een nederlaag heeft bezorgd. Op 8 juli 1971 schreef Ocana geschiedenis door in de etappe naar Orcières Merlette de onverslaanbaar geachte Eddy Merckx op een achterstand van bijna zes minuten te rijden. Op 19 mei 1994 pleegde Ocana zelfmoord, omdat hij zijn privé-problemen niet meer het hoofd kon bieden.

Op de morgen van 8 april 94 is het lichaam van Kurt Cobain gevonden in zijn luxe-huis in Seattle door zijn electricien, die het nieuwe veiligheidssysteem plaatste. Hij schoot een kogel door het hoofd. De muziekwereld stond stil toen ze het nieuws vernamen. Voor zijn zelfmoord sloot hij eerst al zijn deuren en ramen. Kurt lag dood op zijn rug met zijn pistool op zijn buik. Hij had het geweer in zijn mond gestoken en omhoog gericht. Naast hem lagen er naalden, sponzen en teer. Naast hem lag er ook een briefje, met zijn gevoelens van dat moment. Opvallend is, dat er niets instaat over zelfmoord.

Conclusie.

Opvallend is dat er bij de beroemde zelfmoorden meestal geen teken is van depressiviteit, of andere problemen. De dood valt meestal totaal onverwacht. Wel valt het op dat deze beroemde personen vaak drugs gebruiken. Hier kan misschien nogmaals eens het negatieve effect van drugs aangetoond worden.

Bijzondere zelfmoorden

• familiedrama’s:

Het meest bloedige gezinsdrama van 1999 speelde zich op 14 februari af in het landelijke Linden. Een depressieve verpleger Freddy sloeg zijn vrouw en zijn 2 dochters van 17 en 13 jaar met een hakbijl het hoofd in. De verwarring en het onbegrip in de hele buurt was enorm groot. Het gezin werd als een modelgezin beschouwd, ze gingen iedere week naar de mis, kinderen zaten in jeugdbewegingen.. De kerk zat bij de begrafenis dan ook stampvol.

Een agent pleegt na zijn zoon gedood te hebben op 25 februari 1999 zelfmoord. Zijn vrouw en jongste zoon konden nog net ontkomen. Volgens zijn collega’s kon hij de ontbinding van de spoorwegpolitie niet verkroppen. Ze zagen dat hij de laatste tijd niet meer dezelfde opgewekte en strijdlustige collega van welleer meer was.

Op 24 juli 1998 werd Erna Goossens in de kelder van haar woning dood teruggevonden. Een hoog alcoholgehalte in haar bloed wees erop dat ze zich kort voor de vermoedelijke zelfmoord moed had ingedronken. Haar vader en dochter wisten niet van de plannen van hun ouders. Ook zij werden neergeschoten. Vader Leo rijdt daarna naar een verlaten veldweg, stak de wagen in brand en pleegde zelfmoord. Volgens de ouders brachten de pesterijen van hun huisbaas tot wanhoop. Volgens de huiseigenaar was het integendeel Leo die hem lastig viel en zelfs met de dood bedreigde. Opvallend was dat de ouders al ervoor een afscheidsinterview hadden afgelegd bij een weekblad

Op 17 december 1999 pleegde Frans Brems, een ex-bankdirecteur, na zijn vrouw gewurgd te hebben en zijn twee kinderen gedood te hebben zelfmoord. Hij was voordien eerder ontslagen als bankkier en startte dan tevergeefs een bakkerij op. Zijn omwonenden beschreven hem als optimist tot in de kist. De slachtoffers bleken gewurgd te zijn. Frans had zich in een traphal opgehangen. Op de harde schijf van Frans zijn computer werden afscheidsbrieven gevonden. Sommige dateren van een maand ervoor. Dit wijst erop dat hij al enige tijd met het plan moet hebben rondgelopen.

Conclusie

Werkdruk, depressies en de contactarme anonimiteit van het haastige leven lijken de grote boosdoeners. Dit lijkt een samenleving geworden die de mensen tot het uiterste drijft. Het dadersprofiel bij verschillende gezinsdrama’s vertoont enkele opvallende gelijkenissen. Vaak gaat het om een man, een dertiger of veertiger die in een dorpsbuurt een ogenschijnlijk perfect gezinsleven heeft opgebouwd. Niet zelden is het een devote misganger, iemand die God noch gebod kent. Tot plots het godsvruchtige sprookje verdrinkt in het bloed van onschuldige slachtoffers.

• Zelfdoding in de St.Pieter te Rome. Een Italiaan zou op 26 augustus 1999 zelfmoord gepleegd hebben. De

man van rond de 60 uit Bari schoot zichzelf in de mond. Het is mogelijk dat de ontheiligde kerk nu opnieuw

moet worden ingewijd.

ALS PIJN
Judith Herzberg

Als pijn te erg wordt schijn je
uit jezelf te kunnen stappen, te
kijken hoe je ik daar lijdt, terwijl
je zelf op afstand blijft.
Die afstand blijft. Te erg
wil zeggen: dit is geen werkelijkheid.
Of wel, en dan ben ik niet echt.
Onechtheid blijft. Onechtheid
schijn je te bestrijden, schijn je
te kunnen bestrijden, met
zwerfkatterigheid.

Als geldgebrek te erg wordt schijn je
uit jezelf te kunnen stappen, te
kijken hoe je ik op straat slaapt, terwijl
je zelf in een hotel verblijft.
Die straat blijft: Te arm
wil zeggen: dit is geen werkelijkheid.
Of wel, en dan ben ik niet echt.
Onthechting blijft. Onttrekt zich
onderdak aan je, schijn je
geen huis te willen, wil
zwerfkatterigheid.

Als de knal te hard is schijn je
uit jezelf te kunnen stappen, te
kijken hoe je sterft, terwijl
je zelf, vreemd, in veiligheid.
Het vreemde blijft. Het vreemde
blijft je begeleiden, schijn je
niet te kunnen bestrijden,
schijnt je bij elke stap één
zwerfstapsprong voor te zijn

Bibliografie

Internetsites (zonder automatische doorschakeling)

http://huizen.dds.nl/~thisbe/index.html

http://www.psychowijzer.nl/html/body_zelfdoding_advies_fa.htm

http://www.ypsilon.org/hulp/nieuws/yn0/nabestaa.htm

http://huizen.dds.nl/~thisbe/laatmaar.htm

http://arnhem.telekabel.nl/~c100398/stverder/welkom.html

http://www.pbs.org/weblab/living/lws_0.html

http://www.psychowijzer.nl/html/body_zelfdoding.htm

http://www.ordomedic.be/nl/A043005N.htm

http://www.cnh.nl/nieuwsbrief/archief/1999/3.01/zorgart03.htm

http://www.ypsilon.org/hulp/nieuws/stavb/97111902.htm

http://www.azvu.nl/algemeen/ethiek11.html

http://www.kerknet.smra.nl/%7Ecarla/infohtml/persinfo/pers/euthanasie.html

http://www.cnh.nl/nieuwsbrief/archief/1999/3.01/zorgart03.htm

http://fred.vlaanderen.be/statistieken/nieuwsarch/januari99/zelfdoding.htm

http://allserv.rug.ac.be/~cvheerin/findings/asrates.htm

http://allserv.rug.ac.be/~cvheerin/findings/96rates.htm

http://members.tripod.lycos.nl/patriciavanrijn/Werkstukken5.html

http://huiswerk.scholieren.com/werkstukken/motievenvoorzelfmoord.html

http://www.kun.nl/gws/paradox/0198/school.html

http://www.ypsilon.org/hulp/nieuws/yn60/nabestaa.htm

http://www.ypsilon.org/hulp/nieuws/yn58/polspoel.htm

http://www.ypsilon.org/hulp/nieuws/yn66/nabestaa.htm

http://arnhem.telekabel.nl/~c100398/stverder/zelfdoding.html

http://www.gpv.nl/nieuws/zorgvoorleven.html

http://www.ktu.ruu.nl/CanoniekeVraagbaak/actueel/zelfmoord.htm

http://members.tripod.lycos.nl/informatie/gedichten/zelfmoord.htm

http://www.partenia.org/nl/a_9803nl.htm

http://ananke.worldonline.nl/~t006032/wiertz.htm

http://www.vu.nl/Bezinningscentrum/fataal.htm

http://www.rug.nl/uk/dezeweek/5.htm

tijdschriften

TRACHET, D., “ Deze maatschappij stelt alsmaar hogere eisen en sluit steeds meer mensen uit. Dat doet het zelfmoordcijfer pieken”, Dag Allemaal, p 144-147