Geschiedenis

Oorspronkelijke bewoners: Guanchen

De oorspronkelijke bewoners van Tenerife waren de Guanchen. Waar dit volk precies vandaan kwam is nog steeds niet helemaal duidelijk, maar men vermoedt dat ze afstammen van Berberstammen uit Noord-Afrika. Zo’n vierduizend jaar geleden zouden ze vanaf het Afrikaanse vasteland naar Tenerife en de andere Canarische Eilanden zijn overgestoken. De eerste mensen die overstaken waren van het Cro-Magnonras, later gevolgd door een mediterraan ras, de Majos. De Cro-magnon waren groot, licht van huidskleur en hadden blauwe ogen; de majos waren kleiner en hadden een donkerder huidskleur. De Cro-Magnon woonden vooral op Tenerife en Gran Canaria, de Majos vooral op Fuerteventura en Lanzarote.
Aanvankelijk waren de Guanchen verzamelaars en vissers, maar c.a. 2000 jaar geleden gingen zij zich toeleggen op het verbouwen van grond, het houden van vee en gingen bovendien in groepen wonen. De hulpmiddelen die ze hadden waren alleen van hout en steen gemaakt, koper of ijzer kenden ze niet. Doordat ze hun kennis van de scheepvaart in de loop der tijd waren kwijtgeraakt hadden de Guanchen van de verschillende eilanden nauwelijks onderling contact. Uit archeologisch onderzoek is gebleken dat op de eilanden zelf verschillende groepen ontstonden, ieder met hun eigen leefpatroon en gebruiken.
Tenerife was onder de Guanchen verdeeld in negen zogenaamde ‘menceynatos’: Abona, Adeje, Anaga, Daute, Güimar, Icod, Tacoronte, Taoro en Tegueste. Deze menceynatos werden geleid door de koning, de ‘mencey’, die weer werd bijgestaan door een raad van oudere mannen, de ‘tagoror’. De samenleving op Tenerife bestond uit drie groepen: de ‘achimency’ die afstamden van van de mencey; de cichiciquitzo was de lagere adel en de achicaxna waren de boeren.

Europeanen veroveren de archipel...behalve Tenerife

Begin 14e eeuw verschenen de eerste Europeanen ten tonele. Zij kwamen uit Castilië, Catalonië, Genua, Mallorca en Portugal. In 1312 zette de Genuees Lancelotte Mallocello voet aan wal op het eiland dat later Lanzarote zou gaan heten. Daarna bleef het bijna een eeuw stil rond de eilanden. In 1402 kreeg de Normandiër Jean de Béthencourt de opdracht van koning Hendrik III van Castilië om de Canarische eilanden te veroveren voor de Castiliaanse kroon.
In eerste instantie werd door het felle verzet van de Guanchen alleen Fuerteventura bezet. In 1404 werden de bewoners van Fuerteventura, El Hierro en La Gomera verslagen. De poging om ook Gran Canaria en La Palma te veroveren mislukte volkomen en hij keerde terug naar Frankrijk. Pas in 1483 werd Gran Canaria na een vijf jaar durende strijd veroverd. Het leger stond onder het gezamenlijke bewind van Ferdinand van Aragon en Isabella van Castilië. Hierna werd snel La Palma veroverd door Alonso Fernández de Lugo. Koning Tanausú werd via een list gevangen genomen en stierf op weg naar het Spaanse vasteland.

 

Canarische Eilanden definitief Spaans bezit
Het enige vrije eiland was toen nog Tenerife. De eerste poging om Tenerife te veroveren mislukte in 1494. Vele Castilianen vonden de dood in de hevige strijd. In 1495 probeerde Fernández de Lugo het nog een keer en in 1496 werd het laatste verzet van de Guanchen gebroken bij La Victoria. Daarna brak een slechte tijd aan voor de eilandbewoners. Door de ziekten die de Spanjaarden meebrachten stierven ze als ratten. De Guanchen die overbleven werden tewerkgesteld op de suikerraffinaderijen of verkocht als slaven op de slavenmarkten van Sevilla en Valencia. De grond van de Guanchen werd verdeeld onder enkele grootgrondbezitters en alleen Guanchen die hadden meegevochten met de Spanjaarden hielden nog wat privileges over, maar vermengden zich uiteindelijk met de Spaanse veroveraars.
De Canarische Eilanden speelden een belangrijke bij de ontdekkingsreizen van Christoffel Columbus naar Amerika. Hier kwamen de zeelieden weer op krachten en kon er vers voedsel en water ingeladen worden. Drie keer verbleef Columbus op Gran Canaria en één keer op La Gomera. Het gevolg was dat de eilanden uitgroeiden tot een belangrijk handelscentrum en bovendien emigreerden veel eilandbewoners naar Noord- en Zuid-Amerika. Ook de opkomst van de twee grote havens Santa Cruz de Tenerife en Las Palmas de Gran Canaria zorgde ervoor dat de eilanden als handelscentrum steeds belangrijker werden.
Negatief was dat de Canarische eilanden ook gebruikt werden als tussenstop van de slavenroute naar Amerika. Zowel de scheepvaart als de eilanden zelf hadden in de 16e en 17e eeuw erg te lijden onder de piraterij. Zilvervloten uit Amerika werden leeggeroofd en nederzettingen op de eilanden werden regelmatig geplunderd. In 1704, 1705 en 1706 werd Tenerife geteisterd door zware vulkaanuitbarstingen. In 1715 ontstond er een crisis in de wijnbouw waardoor veel inwoners van Tenerife werden gedwongen naar Latijns-Amerika te emigreren. In 1744 werd in La Laguna de eerste universiteit van de Canarische Eilanden geopend.
Begin 18e eeuw brokkelde het Spaanse wereldrijk steeds verder af en werd overgenomen door het Britse rijk. Toch lukte het de Spanjaarden om de Canarische Eilanden te behouden, ondanks aanvallen van admiraal Edward Blake op Tenerife en zelfs de aanval van de beroemde Horatio Nelson werd afgeslagen. In 1822 werd Santa Cruz de Tenerife na La Laguna de nieuwe hoofdstad van de Canarische Eilanden.

Economische groei en verdeling in twee provincies

Ondertussen werd de strategische ligging van de eilanden steeds gunstiger. In de 19e eeuw werd er op grote schaal geïnvesteerd in de economie van de eilanden en ook de instelling van vrijhavens in 1872 was van groot belang. Een nadeel was dat de eilanden volledig afhankelijk waren van de internationale economische en politieke situatie. Tijdens de Eerste en Tweede Wereldoorlog was het dan ook geen wonder dat Engelse en Duitse onderzeeboten op de loer lagen voor de Canarische havens.
Tussen 1880 en 1918 werd de eilandengroep politiek gedomineerd door de Canarische Liberale Partij onder leiding van Léon y Castillo. Na zijn dood laaide het altijd al aanwezige conflict tussen Tenerife en Gran Canaria op om de heerschappij op de archipel. Men kwam daar niet uit en uiteindelijk werd besloten om de eilandengroep te verdelen in twee provincies: de westelijke provincie Santa Cruz de Tenerife met verder El Hierro, La Gomera en La Palma, en de oostelijke provincie Las Palmas de Gran Canaria met verder Fuerteventura en Lanzarote. Dat er nog steeds een gezonde wedijver is tussen de twee provincies mag duidelijk zijn.

 

Spaanse burgeroorlog

In 1936 kwam er in Spanje na verkiezingen een volksfrontregering aan de macht, bestaande uit liberale republikeinen, socialisten, syndicalisten en communisten. De dictatoriaal ingestelde Generaal Franco werd benoemd tot gouverneur van de Canarische Eilanden met de bedoeling om hem de wind uit de zeilen te nemen.
Nog in datzelfde jaar echter verzamelde Franco een groep officieren op Tenerife en werden plannen uitgebroed om de democratisch gekozen volksfrontregering omver te werpen. In juli stak hij naar het vasteland van Spanje over en sloot zich aan bij andere opstandige militairen. De bloedige Spaanse burgeroorlog brak uit in 1939 en Franco kwam als grote triomfator uit de strijd.

Canarische Eilanden krijgen meer autonomie

Na de dood van Franco werd Spanje onder de bezielende pogingen van koning Juan Carlos de Bourbon y Bourbon getransformeerd in een parlementaire democratie. Het grote gevolg voor de Canarische eilanden was dat de provincies in Spanje steeds meer autonomie kregen. Voor de Canarische eilanden was het jaar 1982 daarin cruciaal: de Canarische Eilanden werden een autonome regio. De wedijver tussen Tenerife en Gran Canaria stak natuurlijk weer onmiddellijk de kop op . Er werd een compromis gesloten en beide eilanden kregen de helft van de regeringsdepartementen toegewezen. Tenerife kreeg de volksvertegenwoordiging en Gran Canaria het hooggerechtshof, terwijl de opdeling in twee provincies gewoon bleef bestaan. Vanaf de jaren zestig verdwenen de eilanden definitief uit het wereldnieuws maar ontwikkelden zich in een razendsnel tempo tot een moderne samenleving die economisch een enorme bloei doormaakte als gevolg van het sterk toegenomen toerisme.
In 1999 kreeg de Coalición Canaria, een verbond van verschillende politieke partijen, de absolute meerderheid in de eilandraad, de Cabildo Insular.

       Bronnen

Gruschwitz, B.F. / Canarische Eilanden
Het Spectrum, 1999

Klöcker, H. / Tenerife
Zuidnederlandse Uitgeverij, 2001

Krause, D. / Tenerife
ANWB, 2000

Nowaczyk, D. / Tenerife
Van Reemst, 2000

Rokebrand, R. / Reishandboek Tenerife
Elmar, 1995