1538
Hier vinden we een eerste optekening.
In die tijd had Tongeren twee gilden: "De Michielen" en "De Gulpen".
Deze twee namen deel aan de optocht bij de intrede van Prins-Bisschop Cornelius van Zevenbergen.
Ze vergezelden de drie schuttersgilden van Tongeren en waren gewapend met lange spiessen.
1565
Als Prins-Bisschop Geeraard van Groesbeeck zijn blijde intrede doet is er weer een optocht.
De stoet trok tot aan de Galgenberg, richting Maastricht, waar de zwaarddans werd opgevoerd.
1581
Er zijn spanningen ontstaan tussen de twee bestaande gilden.
Om komaf te maken met de problemen besloot het stadsbestuur om de twee gilden samen te voegen.
De nieuw gevormde groep kreeg de naam "De Troyanen" of "De Gesellekens van Troyen".
Deze naam werd gekozen omdat men dacht (denkt) dat Tongeren oorspronkelijk gesticht werd door de Trojanen.
Uit het reglement "Caerte der Troyanen" halen we volgende regels:
1. Het gezelschap zal bestaan uit 32 leden en niet meer.
2. De leden zijn burgerszonen uit Tongeren of stadsvrijheid, uitgekozen door de meesters van de schutterskamers en het stadsbestuur.
3. St.-Michiel is hun patroonheilige.
4. Op de zondag voor Pinksteren houden zij hun schuttersfeest.
5. Elk lid moest beschikken over een vuurroer, poederfles, rapier en ponjaard.
6. De zwaarddans moest opgevoerd worden naar al oud gebruik.
7. Ze moesten trouw zweren aan de stad Tongeren en stonden onder haar bevel om wapendienst te doen.
8. Voor dag en nachtwachten die de leden moesten uitvoeren werden er 6 stuivers betaald.
9. De schuttersgilden mochten leden uitkiezen om zo hun eigen vereiste ledental te bereiken.
1583
De naam van de groep werd terug "De Michielen"
Over hun klederdracht vonden we de volgende beschrijving:
Ze droegen witte jas, witte broek, witte kousen, witte schoenen en boven de broek een soort blauwzijden rokje, dat tot aan de knieën afdaalde. Op het hoofd een bleek rode (koperen) helm, met zwart afgeboord en aan het uiteinde met een zilveren knop versierd. De voorkant van de helm was in het midden getooid met een tinnen plaatje met daarop de leuze van Sint-Michiel: "Quis ut Deus" ("Wie is er als God ?").
17de en 18de eeuw
De Michielkens hadden een taai leven. In 1787, luidens een beschrijving zijn ze nog in volle glorie.
Maar dan komt de inval van de Franschen, der “Sansculotten”. Voor de voorvechters der liberteit, egaliteit en fraterniteit beteekenden die zwaarddansers, die men in Frankrijk niet kent een ernstige bedreiging. Een troep der “gardes mobiles” nam de zwaarden in beslag.
Door een haast miraculeus toeval zijn zeven der zwaarden nog bewaard in Tongeren.
Het zwaard, dat ieder bij het dansen gebruikte, was ongeveer 1m25 lang, zeer zwaar en met dubbele snede. De kling, van boven 5cm en van onder 2,5cm breed, was afgerond. Met dwars geribd houten handvat mat 15cm in de hoogte. Terwijl het kruisstuk 19cm lang was. In het Moerenpoort museum worden nog 7 van die zwaarden bewaard. Volgens kenners zijn ze enig in hun soort
.
In een zeldzaam boekje uitgegeven zonder naam van schrijver of drukker in 1787 onder de titel:
”Lettres d’un voyageur aux eaux minérales de Tongres”
’’Dansant avec de longues épées, font sonner ces armes, font de beaux et rapides mouvements, courant tantôt à la ronde, tantôt se séparant avec habilité’’
Hier vielen de grote Tongerse zwaarden op, de dansers liepen in een kring, ze sloegen de wapens tegeneen, dus ook hier de “clash”
Het is ook zeer merkwaardig dat de Tongenaars nog met dergelijke slagzwaarden evolueerden op een ogenblik waar reeds op talrijke andere plaatsen houten zwaarden of stokken aangenomen of door de overheid opgelegd waren.
19de en 20ste eeuw
De Gilde werd echter niet zonder meer ontbonden, want den 14 en van Hooimaand 1802 traden de leden nog eens in het openbaar op, evenwel zonder zwaarden
.
Dit gebeurde ter viering van de pas gesloten vrede tussen Bonaparte en Spanje, Engeland en Nederland.
Maar “hun” Muziek is muziek is van de partij, ze bezaten ook hun eigen muziek.
Men heeft nadien tevergeefs getracht de Michielen weer op te richten; de traditie was gebroken.
Slechts eenmaal nog verscheen een nabootsing van de Gezellekens onder de vorm van historische herinnering. Toen op vastenavond 1871 te Tongeren een kavalkade uittrok om de armen van de stad ter hulp te komen. De Michielen stapten voorop en zongen in ’t Tongers een lied van drie strofen, dat aan hun vroeger verleden herinnerde.
Ter illustratie geven we:
De Michielkes op de wijze van Tra la la la
1) De Michielen moesten laiven
Tra la la la
Om ied’rein plezier te gaiven
Tra la la la
Om baai doag en naach te waoken
Tra de ri de ri de tra la la la
Dat nicks in gevaor zou raoken
Tra la la la
2) De stad woul zich gunstig tonen
Tra la la la
Den actieven dienst beloonen
Tra la la la
Hun zes stuiver daoghuur gaiven
Tra de ri de ri de tra la la la
Om hun duun kontent te laiven
Tra la la la
3) Ouk moesten zai zich verplichten
Tra la la la
Van choon daiskes te verrichten
Tra la la la
Zonder reden van te klaogen
Tra de ri de ri de tra la la la
Baai kermis en ander daogen
Tra l a la la
21ste eeuw In de kijker
Tongeren in de ban van het zwaard!
Michielen Zwaarddans, een eeuwenoude traditie wordt nieuw leven in geblazen.
Zwaarddans. Voor de ene klinkt het gevaarlijk; een ander vindt het raadselachtig. Maar, hoe je het woord ook interpreteert, zwaarddans maakt deel uit van onze Vlaamse, zelfs van onze Tongerse traditie. Na het snuffelen in de archieven van Tongeren hebben we heel wat informatie over de zwaarddanstraditie in Tongeren gevonden.
De naam 'Michielen' werd voor het eerst opgetekend in 1538. In die tijd had Tongeren twee gilden: "De Michielen" en "De Gulpen". Deze twee namen deel aan de optocht bij de intrede van Prins-Bisschop Cornelius van Zevenbergen. Ze vergezelden de drie schuttersgilden van Tongeren en waren gewapend met lange spiesen. Als Prins-Bisschop Geeraard van Groesbeeck zijn blijde intrede in 1565 doet is er weer een optocht. De stoet trok tot aan de Galgenberg, richting Maastricht, waar de zwaarddans werd opgevoerd. De zwaarddansers, die deel uitmaken van de Schuttersgilden gaan zo enkele eeuwen door met deze traditie. In 1787, na de inval van de Fransen, worden de zwaarden van de Michielen in beslag genomen net als al het ander wapentuig. De bezetters zien het zwaarddansen als een bedreiging en verbieden het. Hierdoor komt er een echte breuk in de geschiedenis van De Michielen. Gelukkig hebben toch nog 7 zwaarden de tijd doorstaan. Deze zijn te bewonderen in de Moerenpoort te Tongeren. Vanaf toen zijn de zwaarddansers slechts af en toe te zien als gelegenheidsgroep tijdens grote manifestaties in Tongeren zoals de Kroningsfeesten en Carnaval.
Maar het zwaarddansen is er nooit echt uitgegaan. Het blijft het een traditie die onlosmakelijk verbonden is met Tongeren en tot de verbeelding spreekt van de Tongenaar. Tijdens de festiviteiten van 'Tongeren 2000' werd de dansgroep voor het eerst sinds lange tijd terug opgericht als gelegenheidsgroep.
Maar nu, in 2005, zijn de Michielen Zwaarddans helemaal terug. Ter gelegenheid van de inhuldiging van het monument 'Zwaarddansers op de Trojaburcht' geschonken door Kiwanis Atuatuca Tungrorum in 2002, 
richtte Felix Mommen opnieuw een groep op. Ondertussen zijn we drie jaar verder en de Tongerse Zwaarddans is niet meer weg te denken uit het culturele leven in Tongeren. Erfgoedweekend, Vlaanderen Feest, Belforten- en Stadhuizenweekend, De Week van de Amateurkunsten,... op al deze activiteiten kon en kan het publiek de eeuwenoude traditie komen bewonderen. Op deze manier ontsluiten we een klein, maar niet te verwaarlozen deel van het Tongerse erfgoed, en het is nog plezant ook!
(Tekst: Martine Mommen)
